Futbol: Güzel Oyuna Duyulan Aşk

Bilmeniz gerekenler

• Tifo nedir: bayrak, pankart, renkli kartonlar ve dev branda ile yapılan, taraftarların kendi planlayıp kendi ödediği, tribünde eş zamanlı bir gösteri.
• Dortmund, 2013: Sarı Duvar, Málaga karşısında Şampiyonlar Ligi'nin "kayıp" kupasını aradı, takım da uzatmada attığı iki golle 3-2 kazandı.
• Galatasaray, 2023: Manchester United ile 3-3 biten maçtan önce aslan figürlü ve Welcome to Hell yazılı kırmızı-sarı bir mozaik.
• Marsilya ve Milan: Vélodrome'un Virage Sud tribününde Bob Marley portresi ve San Siro Curva Sud'un kırmızı şeytanı, aynı şeyi söylemenin iki çok farklı yolu.

Kelime nereden geliyor

Tifo İtalyanca'da tifüs hastalığına verilen addır, tifosi ise bu hastalığa yakalanmış gibi görünen taraftarlardır. Organize ve koreografili destek kültürü, kale arkalarındaki tribünlerin ultraların evine dönüştüğü İtalyan stadyumlarında doğdu, sonra Avrupa'ya ve dünyaya yayıldı.

Tifoyu sıradan tezahüratlardan ve bayraklardan ayıran şey planlamadır. Büyük bir koreografi tasarım, bütçe, kesip boyayacak gönüllüler ve çoğu zaman doğru kartonu doğru saniyede kaldıran binlerce kişi ister. Çoğu, açıldığı ana kadar gizli tutulur.

Dortmund 2013: dürbünlü adam

9 Nisan 2013'te Borussia Dortmund, ilk maçı 0-0 biten Şampiyonlar Ligi çeyrek finalinin rövanşında Málaga'yı ağırladı. Bir kalenin arkasında, yaklaşık 25.000 kişilik ayakta tribün olan Südtribüne'nin Sarı Duvarı, dürbün tutan dev bir figür ve Auf den Spuren des verlorenen Henkelpotts yazısını açtı, yani kabaca "kayıp Henkelpott'un izinde". Henkelpott, Avrupa Kupası'na Almanya'da verilen lakaptır. Dortmund kupayı en son 1997'de kazanmıştı.

Maç bir masalın senaryosunu izledi. Málaga süre azalırken 2-1 öndeydi, sonra Marco Reus 90. dakikada, Felipe Santana uzatmanın üçüncü dakikasında gol attı ve skor 3-2 oldu. Dortmund Wembley'deki finale çıktı ve Bayern Münih'e 2-1 kaybetti, ama taraftarların ilk andığı gece hâlâ Málaga maçıdır.

Galatasaray 2023: cehenneme hoş geldiniz

İstanbul'un korumak zorunda olduğu bir ünü var. 8 Kasım 2023'te Galatasaray, Şampiyonlar Ligi grup maçında Manchester United'ı Rams Park'ta ağırladı ve iç saha tribünleri kırmızı-sarıya boyandı. Bir aslan tribünün bir yanını doldurdu, ana tribünde kalenin arkasında ise Welcome to Hell yazısı oluştu. Bu söz kulüp tarihinin bir parçasıdır: aynı iki kulüp arasındaki 1993 Avrupa Kupası eşleşmesine dayanır, o zaman United oyuncuları İstanbul'da bu mesajla karşılanmıştı.

Mozaik gürültüyle yarıştı, maç da öyle. 3-3 bitti, Galatasaray'ı grupta hayatta tuttu ve kulübün otuz yıldır inşa ettiği ünün üzerine bir bölüm daha ekledi.

Marsilya: Vélodrome'da Bob Marley

Marsilya taraftarları piroteknik ve bayraklarıyla tanınır, ama kapağımızdaki koreografi Fransız futbolunun en sanatsal örneklerinden biri. OM ceketi giyen dev bir Bob Marley portresi mavi, beyaz, sarı ve yeşil bir mozaiğin üzerinde yükseliyor, altındaki pankartta ise reggae şarkıcısının en bilinen protesto şarkısına gönderme yapan Stand Up for Your Rights yazıyor. Pankarttaki 84 sayısı, Vélodrome'un güney tribünü Virage Sud'u organize eden gruplardan Commando Ultra '84'e işaret ediyor.

Bu, tifonun maçla ilgili olmak zorunda olmadığını hatırlatıyor. Yaklaşık 67.000 kişilik kapasitesiyle Vélodrome Avrupa'nın en gürültülü stadyumlarından biri ve taraftarlar burayı müzikten, şehirden ve haklarını savunmaktan söz etmek için kullanıyor.

Milan: Curva Sud'un kırmızı şeytanı

San Siro'da Curva Sud İtalya'nın en ayrıntılı koreografilerinden bazılarını üretti ve şeytan bunların en ünlü simgesi. Süs değil. Milan'ın kurucusu Herbert Kilpin'in 1899'da kulübün bir şeytanlar takımı olacağını, renklerinin "ateş gibi kırmızı, rakiplerimize vereceğimiz korku gibi siyah" olacağını söylediği aktarılır. Bir asırdan fazla sonra, tribünü kaplayan dev bir şeytan yüzü ve iki yanında kırmızı-siyah karton bölümleri rakiplere nerede olduklarını hâlâ söylüyor.

Böyle bir koreografi haftalar sürer. Binlerce karton dağıtılıp numaralandırılmalı, blok sorumlularının işaretleri prova etmesi gerekir ve her şey çatının gölgesinde ve projektörlerin altında tek bir dakika için çalışmalıdır.

Neden önemli

Tifolar bir yan gösteri değil. Kulübe maliyeti yok, her hafta gelenler tarafından yapılıyor ve stadyuma, top yuvarlanmadan önce televizyon izleyicisinin de gördüğü bir kimlik veriyor. Dortmund'un dürbünü, Galatasaray'ın aslanı, Marsilya'nın Marley'i ve Milan'ın şeytanı, her biri kendi yoluyla oyuna yazılmış aşk mektupları.

Başlığın asıl anlamı bu. Futbolun güzelliği yalnızca goller değil, izleyenlerin stadyuma getirdikleridir ve en iyi koreografiler maçlar kadar uzun hatırlanır.